Dzień dobry Państwu !

Dla słuchaczy Radia „PolMyśl” mówi Jerzy Bulik

Film „Enigma”

W tym miesiącu, tj. we wrześniu (2002 r.), w dniach od 13 do 16-ego, w kinie "Princess" w Waterloo wyświetlany będzie kilka razy angielski film p.t. "Enigma". Moglibyśmy się cieszyć, że w miesiącu, w którym obchodzimy 63-ą rocznice niemieckiego ataku na Polskę, ataku będącego początkiem drugiej wojny światowej, możemy obejrzeć film, ilustrujący istotny wkład Polski w dzieło zwycięstwa. Niestety nie jest tak dobrze, jak mogłoby się to nam wydawać.

O rozwiązaniu tajemnicy "Enigmy" przez polskich kryptologów mówił już pewien czas temu doc. Andrzej Szybiak w "Radio o późnej porze" i mówiłem tez ja w radio "PolMysl", w cyklu "Polacy nie gorsi" (listopad 2001 r.). Myślę, że wiele osób z pośród słuchaczy radia „PolMyśl” i z pośró tutejszej polskiej społeczności zna podstawowe fakty dotyczące "Enigmy", a w szczególności wie o tym, że Polacy: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski rozwiązali tajemnicę szyfru "Enigmy", zbudowali kopii tej maszyny i 16-ego sierpnia 1939-ego roku przekazali po jednym egzemplarzu tej maszyny przedstawicielom wywiadu francuskiego i brytyjskiego.

Film "Enigma", który będzie wyświetlany w kinie "Princess" w Waterloo zrealizowany został na podstawie książki poczytnego autora brytyjskiego Roberta Harrisa. Zarówno w książce jak i w filmie fikcja literacka przemieszana jest z prawdziwymi faktami w taki sposób, ze całość sprawia wrażenie ścisłej relacji historycznej. Niestety zarówno książka jak i film w swojej warstwie fikcyjnej zawierają elementy nieprawdziwe, fałszywe i są bardzo krzywdzące dla Polaków i dla polskiego wkładu w rozwiązanie tajemnicy "Enigmy". Akcja filmu rozgrywa się w miejscowości Bentchley Park, w którym  rzeczywiście, w czasie drugiej wojny światowej, znajdował się brytyjskim ośrodek łamania szyfrów. Film pokazuje jednego z pracowników ośrodka, Polaka, który do tego stopnia przepełniony jest nienawiścią do Sowietów, że popełnia zdradę i usiłuje przekazać Niemcom informację o tym, że tajemnica ich „niezłamywalnego” szyfru „Enigma” znana jest Sprzymierzonym. O tym, że Anglicy zawdzięczali Polakom rozwiązanie tej tajemnicy wspomina się w filmie w jednym zdaniu. W związku z tym, że film nakręcony został w Bentchley Park i stworzone zostały pozory, iż cała fabuła filmu oparta jest na autentycznych faktach, widzowie wychodzą z kina niosąc w pamięci obraz Polaka - zdrajcy,  wydającego wrogowi tajemnicę "Enigmy". Jest to rzeczywiście niesłychana i niepojęta złośliwość ze strony autora książki i ze strony reżysera filmu w sytuacji, kiedy to Polacy sprezentowali Anglikom rozwiązanie tajemnicy "Enigmy".

Premiera filmu miała miejsce rok temu w Londynie, a towarzyszące  jej wydarzenia przybrały wymiar skandalu politycznego. Film był szeroko rozreklamowany długo przed premierą.  Rangę filmu podniósł jeszcze fakt, iż następca tronu, książę Karol, przyjął zaproszenie na tę premierę. W związku z tym na tę premierę zaproszony został również korpus dyplomatyczny. Ambasador RP, Stanisław Komorowski, zorientowany co do tego, że film ma wydźwięk antypolski demonstracyjnie odrzucił zaproszenie na premierę. Zwróciło to uwagę mediów. W prasie brytyjskiej ukazało się szereg artykułów, które przedstawiały prawdę o wkładzie Polaków w rozwiązaniu tajemnicy "Enigmy". Podkreślano też, że nigdy żaden Polak nie pracował w Bentchley Park, oraz że owszem, był tam szpieg i zdrajca, ale był nim rodowity Anglik, John Cairneros, który potajemnie przekazywał Sowietom tajne informacje uzyskiwane przez Anglików dzięki złamaniu szyfru "Enigmy".

Prezes Zjednoczenia Polskiego w Wielkiej Brytanii, Andrzej Morawicz wystosowal list w tej sprawie do prasy brytyjskiej. List opublikowany został w Daily Mail, Sunday Telegram, Evening Standard, Daily Express i Independence. W wyniku tej kampanii autor książki Robert Harris zamieścił sprostowanie w swojej cotygodniowej kolumnie w Daily Telegram odnośnie fałszu historycznego zawartego w jego książce, a realizatorzy filmu zobowiązali się do zamieszczenia podobnego wyjaśnienia na kopiach filmu wysyłanych za granice. Protesty ze strony polskiej zyskały sobie szerokie poparcie ze strony obywateli brytyjskich. Do redakcji gazet napłynęło wiele listów od zwykłych ludzi, szarych obywateli. Również szereg osób powszechnie znanych poparło stanowisko strony polskiej. Byli wśród nich mi. prof. Normana Davies, autora wielu prac historycznych na temat Polski i Charles Wheeler, weteranakorespondentów wojennych. Sprawa zataczała coraz szersze kręgi. Właściwej "Enigmie" i filmowi "Enigma" drugi i czwarty program BBC poświeciły specjalne programy z udziałem Polaków i autora książki, Roberta Harrisa. W wyniku tych wszystkich interwencji i dyskusji ośrodek w Bentchley Park zorganizował w dniu 12. października ubiegłego roku specjalny panel dyskusyjny, w którym współpracowniczka ośrodka Mavis Batey przedstawiła rolę odegraną przez Polaków w rozwiązaniu tajemnicy "Enigmy".

Interwencje ze strony polskiej, a konkretnie od prezesa Zjednoczenia Polskiego w Wielkiej Brytanii i od ambasadora RP zostały również skierowane do następcy tronu, księcia Karola. Autorzy listów wychodzili z założenia, że skoro książę Karol zaszczycił premierę swoją obecnością i obejrzał film, a jednocześnie został zorientowany odnośnie fałszerstw historycznych zawartych w filmie, to on właśnie jest najbardziej odpowiednią osobą do przedstawienia prawdy. Powoływali się również na to, że kilka miesięcy wcześniej, jego brat Andrew, książę Yorku, w czasie wizyty w Warszawie ofiarował premierowi Jerzemu Buzkowi jeden z zachowanych egzemplarzy "Enigmy", jako wyraz uznania strony brytyjskiej dla wkładu Polaków w rozwiązanie tej tajemnicy. Wystosowane apele przyniosły pozytywny skutek. Sekretarz następcy tronu, księcia Karola, występując w jego imieniu przedstawił rzetelną ocenę polskiego udziału w rozwiązaniu zagadki Enigmy oraz całej współpracy wywiadów Polski i Wielkiej Brytanii  w dziele zwycięskiego zakończenia wojny. Media polonijne w Wielkiej Brytanii zgodne były co do tego, że wypowiedź ta zaspakajała całkowicie oczekiwania strony polskiej.

 Drodzy Radiosłuchacze ! Wszystkie dyskusje i wyjaśnienia jakie miały miejsce w Wielkiej Brytanii po wejściu na ekrany filmu "Enigma" oczywiście w najmniejszym stopniu nie zmieniają treści tego filmu i nie zmieniają jego antypolskiego charakteru. To jak będziemy odbierali ten film będzie zależało od nas samych, a przede wszystkim od tego co wiemy, czy co będziemy wiedzieć o sprawie "Enigmy". Oglądając ten film, czy rozmawiając o nim w kręgu rodziny, wśród znajomych i przyjaciół, w środowisku polskim, a w szczególności w środowisku kanadyjskim, powinniśmy być świadomi tego co w nim jest prawdą, a co jest fałszem. Myślę, że powinniśmy wszyscy uważać to za nasz obowiązek wobec kraju naszego pochodzenia, Polski, aby na każdym kroku, przy każdej okazji przedstawiać prawdę o "Enigmie" w ogóle, a w szczególności ujawniać fałsz zawarty w filmie o tym tytule.

Dla słuchaczy Radia „PolMyśl” mówił

Jerzy Bulik